Op deze pagina vindt U een eenvoudige uitleg over de muzieknotatie.

Geprobeerd is om de theorie zo eenvoudig mogelijk te houden.
Omdat het om grondbeginselen gaat, zal het voor de gevorderden best wel voorkomen dat de theorie niet altijd even volledig is behandeld.
Deze pretentie willen we met deze pagina ook in het geheel niet hebben!
Vaak gaat het dan om uitzonderingen die vragen om een zo uitgebreide behandeling van de theorie dat het daardoor onnodig moeilijk zou worden.
Daar waar bedoelde uitzonderingsgevallen in de koormuziek toch voorkomen, zal dit zeker door de dirigent uitgelegd worden.

Wanneer we zingen, of muziek ten gehore brengen, horen we tonen.
In de muziek of zang, maken we gebruik van tekens om aan te duiden welke tonen we willen laten horen. Deze tekens worden noten genoemd.

Deze noten worden geplaatst op een notenbalk, welke bestaat uit 5 evenwijdige lijnen die van beneden naar boven worden geteld.
De noten worden op, tussen, onder en boven de lijnen geplaatst.
Het aantal tonen dat kan worden voortgebracht, is groter dan er noten op de notenbalk geplaatst kan worden.
Men maakt dan gebruik van hulplijnen, zoals in onderstaande tekening.

De positie van de noten op de notenbalk

   In onderstaand schema wordt de waarde van de noten (de tijdsduur) aangegeven.

Om de tijdsduur van een noot te verlengen zet men er een punt (.) achter.
Deze verlengt de waarde van de noot met de helft.

De notenbalk deelt men door staande strepen in vakken, welke maten heten.
De strepen heten dus maatstrepen.

Om de plaats van de noten op de notenbalk te bepalen,gebruikt men de zgn. sleutels
die vooraan op de balk worden geplaatst.

	De G-sleutel die aanwijst dat de noot op de tweede lijn G heet. (bovenste balk)
	de F-sleutel die aangeeft dat de noot op de vierde lijn F heet. (onderste balk)

In muziekstukken komen behalve noten óók rusten voor.
Deze worden als volgt aangeduid:

hele rust	halve rust	kwart rust

MAATSOORTEN

Een muziekstuk is, zoals reeds is vermeld, meestal verdeeld in MATEN.
Aan het begin van een muziekstuk wordt de MAATSOORT aangegeven door twee (grote) cijfers boven elkaar.
Het BOVENSTE cijfer geeft aan HOEVEEL NOTEN er in één maat zitten.
Het ONDERSTE cijfer geeft de NOTENWAARDE aan.
Het einde van een maat wordt aangegeven door een verticale streep in de notenbalk.
Hieronder een aantal voorbeelden van veel voorkomende maatsoorten.

	Er zitten vier kwart noten in een maat. Dit wordt de vierkwartsmaat genoemd. Een kwartnoot duurt één tel.
	Er zitten twee kwart noten in een maat. Dit wordt de tweekwartsmaat genoemd. Een kwartnoot duurt één tel.
	Er zitten drie kwart noten in een maat. Dit wordt de driekwartsmaat genoemd. Een kwartnoot duurt één tel.
	Er zitten zes achtste noten in een maat. Dit wordt de zesachtste maat genoemd. Een kwartnoot duurt twee tellen.
	Er zitten twee kwartnoten in een maat. Een kwartnoot duurt een halve tel.

 Er zijn twee maatsoorten die, in plaats van met twee cijfers boven elkaar, meestal op een andere manier aangegeven worden.
Dit zijn de 4/4 maat (vierkwartsmaat) en de 2/2 maat (tweetweedemaat).

De 4/4 maat wordt meestal aangegeven met een grote C en de 2/2 maat met een grote C met een verticale streep erdoor.

De 2/2 maat wordt ook wel "doorgesneden" maat genoemd. Bij deze maat worden alle noten de helft van hun waarde. Dit wordt ook wel "gestreepte C" genoemd.

Hieronder de verschillende symbolen voor deze beide maatsoorten:

In de muziek kan het voorkomen dat een bepaalde noot een halve toon hoger of lager moet klinken. Dit wordt opgelost door er een kruis of een mol voor te zetten, voortekens genoemd.

#

Kruis

b

Mol

Herstelling

(kruisen, mollen, herstellingstekens)

Vaste voortekens zijn kruizen en mollen die aan het begin van de (eerste en iedere volgende) notenbalk staan, en dan in principe het hele stuk en alle octaven geldig zijn of tot een eventuele toonsoortwisseling of herstellingsteken
Een muziekstuk staat in een bepaalde toonsoort die wordt bepaald door het aantal en soort van vaste voortekens, de kruisen en mollen dus, vooraan elke muziekbalk en het toongeslacht.

Hier word dus de F een halve toon verhoogt, en wordt een Fis.
Hier worden de E én de B een halve toon verlaagd, en worden dus een Es  en Bes.

De volgorde van kruizen is: fis, cis, gis, dis, ais, eis, bis
De volgorde van mollen is: bes, es, as, des, ges, ces, fes

Dan zijn er nog de toevallige voortekens.

Toevallige voortekens

De toevallige voortekens zijn één maat geldig. Als een kruis of mol voor het eind van de maat moet vervallen schrijf je een herstellingsteken voor de noot. Het herstellingsteken is geldig tot het einde van de maat.

Fermate

Het kan voorkomen dat een noot soms langer aangehouden moet worden dan zijn eigenlijke waarde aangeeft. Dit komt vooral voor aan het einde van een muziekstuk. Dit langer aanhouden van een noot wordt aangegeven door een z.g. fermate-teken boven en onder een accoord
(Een accoord  is een groepje boven elkaar staande noten die tegelijk worden gespeeld of gezongen.)

      

    Hoe lang een noot moet worden wordt door de dirigent bepaald.                             

Herhaling.

Wanneer een gedeelte uit een muziekstuk twee keer gezongen of gespeeld moet worden, is dat gedeelte meestal niet nog een keer uitgeschreven, maar wordt er gebruik gemaakt van z.g. herhalingstekens.

  

Hieronder enige uitdrukkingen van de dynamiek       

Hieronder enige uitdrukkingen van de tempi                  Hieronder enige aanvullende uitdrukkingen

adagio	langzaam		legato	gebonden
allegretto	enigszins levendig		staccato	afgesloten, kort
allegro	levendig		intermezzo	tussenspel
allegro moderato	gematigd levendig		finale	slotdeel
andante	langzaam, gaande		pastorale	uitzicht, landschap
con moto	met beweging		poco	weinig
dolce	lieflijk, teder		requiem	dodenmis
dolente	klaagend		a capella	gezongen zonder muziek
dolorosa	smartelijk		canon	meerstemmig werk in strenge imitatie
crescendo	toenemend in sterkte		coda	aanhangsel, slotstuk
diminuendo (dim)	zachter worden		fine	einde
largo	breed, ernstig		D.C.	Da Capo: van het begin af
largetto	minder breed dan largo		D.C. al Fine	vanaf het begin tot de aanduiding 'Fine'  (einde)
moderato	matig		D.C. al Coda	herhaal van af het begin tot het coda-teken.
presto	snel		D.S.	Dal Segno: vanaf het segno-teken
tenuto	gedragen		D.S. al Fine	herhaal vanaf het segno-teken tot de aanduiding 'Fine
vivace	opgewekt		D.S. al Coda	herhaal vanaf het segno-teken tot het coda-teken
ritardo (rit)	vertragen			Segno teken
ritenuto (riten)	in langzamer tempo			Coda teken
Accelerando	geleidelijk sneller worden
Stringendo (string)	geleidelijk sneller en sterker		Consonant betekent in de muziek gelijkluidend, samenklinkend
Rubato	minder strak, vrij in tempo		Een dissonant (niet samenklinkend) is het tegendeel van een consonant.(klinkt 'vals')
Naast het tempo word ook soms het karakter aangegeven waarin het muziekstuk moet worden gespeeld
Con Fuoco	met vuur
Con Spirito	met geestdrift
Con amore	met liefde